Vận tải biển trở thành ‘chiến trường’ mới của thế giới
Các tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới đang bị kéo vào vòng xoáy đối đầu, biến vận tải biển từ trụ cột thương mại thành “chiến trường” mới của địa chính trị toàn cầu.
Từ eo biển Hormuz, kênh đào Panama đến Biển Đông và Biển Đen, những căng thẳng địa chính trị đang từng bước làm thay đổi luật chơi của ngành vận tải biển toàn cầu, đẩy chi phí tăng cao và khiến các tuyến hàng hải trở nên khó lường hơn bao giờ hết.
Tín hiệu cảnh báo từ các tuyến hàng hải quốc tế
Theo kênh Al Jazeera, đề xuất gần đây của Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa. Về việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Malacca. Dù nhanh chóng bị rút lại, đã làm dấy lên lo ngại trong giới bảo hiểm và các nhà nhập khẩu châu Á. Ý tưởng này được cho là lấy cảm hứng từ cách Iran kiểm soát eo biển. Hormuz – một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Các chuyên gia cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy trật tự hàng hải quốc tế đang dần thay đổi. Những đại dương từng được xem là không gian chung phục vụ thương mại toàn cầu. Nay trở thành nơi cạnh tranh quyền lực và lợi ích chiến lược. Elisabeth Braw, chuyên gia tại Atlantic Council. Nhận định đây là giai đoạn “biển cả trở nên hỗn loạn và nguy hiểm nhất”. Kể từ khi các quốc gia thiết lập luật chơi hàng hải sau Thế chiến II.
Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng năng lượng toàn cầu
Eo biển Hormuz hiện là tâm điểm của các căng thẳng địa chính trị toàn cầu. Từ đầu tháng 3, Iran đã hạn chế hoạt động qua lại của nhiều tàu thuyền. Sau các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Đến giữa tháng 4, Mỹ đáp trả bằng việc tăng cường phong tỏa hàng hải đối với tàu và cảng Iran. Hai bên liên tục có những động thái đối đầu như bắt giữ tàu, kiểm tra tàu chở dầu và siết chặt kiểm soát hàng hải.
Những diễn biến này đã khiến giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh. Đồng thời làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng. Theo các chuyên gia thị trường, chỉ cần hoạt động vận tải qua Hormuz bị kiểm soát chặt hơn cũng đủ tạo ra áp lực lớn đối với thương mại và logistics quốc tế.
Biển Đỏ, Panama và Biển Đen làm thay đổi luật chơi vận tải biển
Không chỉ Trung Đông, căng thẳng hàng hải còn lan sang nhiều khu vực chiến lược khác. Tại Biển Đỏ, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi khiến nhiều hãng tàu phải đổi hướng qua Mũi Hảo Vọng. Kéo dài hành trình và làm tăng mạnh chi phí vận tải biển. Trong khi đó, Mỹ và một số quốc gia Nam Mỹ cáo buộc Trung Quốc gây áp lực lên các tàu mang cờ Panama. Làm gia tăng lo ngại về sự chính trị hóa thương mại hàng hải quốc tế.
Ở Biển Đen, xung đột Nga – Ukraine tiếp tục ảnh hưởng nghiêm trọng. Tới xuất khẩu lương thực toàn cầu, gây ra các cú sốc về nguồn cung và giá cả. Những diễn biến này cho thấy vận tải biển toàn cầu. Đang ngày càng phụ thuộc vào yếu tố địa chính trị thay vì chỉ dựa trên quy luật thương mại truyền thống.
Chi phí vận tải biển và logistics tăng mạnh
Các hãng tàu quốc tế hiện phải đối mặt với hàng loạt áp lực mới như:
- Chi phí nhiên liệu tăng cao
- Phí bảo hiểm chiến tranh leo thang
- Nguy cơ kiểm tra và задержания tàu
- Lịch trình vận chuyển bị kéo dài
- Thiếu hụt container cục bộ
Việc phải chuyển hướng tàu qua các tuyến xa hơn khiến thời gian. Vận chuyển kéo dài thêm từ 10 – 20 ngày, đồng thời làm tăng đáng kể chi phí logistics. Các chuyên gia nhận định điều này sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền. Lên chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp tới giá hàng hóa và lạm phát tại nhiều quốc gia.
Nguy cơ lớn nhất là phá vỡ tiền lệ hàng hải quốc tế
Theo giới chuyên gia, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở các sự cố riêng lẻ mà là việc ngày càng nhiều quốc gia thử nghiệm các “lằn ranh đỏ” mới trên biển. Từ việc áp phí tàu thuyền, kiểm soát eo biển đến hạn chế lưu thông hàng hải. Những tiền lệ này có thể làm thay đổi nền tảng của hệ thống thương mại quốc tế. Nếu các hành động này trở thành xu hướng phổ biến. Vận tải biển sẽ không còn vận hành dựa trên luật lệ quốc tế chung mà phụ thuộc vào sức mạnh và khả năng mặc cả của từng quốc gia.
Vận tải biển bước vào thời kỳ rủi ro và đắt đỏ hơn
Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu tiếp tục biến động. Ngành vận tải biển đang bước vào một giai đoạn mới với nhiều bất ổn hơn. Các tuyến hàng hải quốc tế không còn đơn thuần là huyết mạch thương mại mà đã trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia. Điều này khiến chi phí vận tải biển tăng cao. Chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro và doanh nghiệp. Xuất nhập khẩu phải liên tục thích nghi để giảm thiểu tác động tiêu cực.
